Thúc đẩy văn hóa đọc trong thời đại công nghệ số
05:58:00 | 17-04-2024

Hưởng ứng ngày sách và Văn hóa đọc Việt Nam 21/4/2024.

 

Thúc đẩy văn hóa đọc trong thời đại công nghệ số

-----------

 

Ở thời đại nào cũng vậy, sách cho ta tri thức, hiểu biết và kiến thức tổng hợp về mọi mặt của đời sống, giúp “con người sống người hơn” (Các Mác). Vì vậy, đọc sách luôn là một nhu cầu không thể thiếu trong đời sống của loài người. Tuy nhiên, trong thời đại bùng nổ công nghệ số cùng sự phát triển của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, con người dần thay đổi phương thức tiếp nhận thông tin từ sách, báo truyền thống sang các phương tiện nghe nhìn hiện đại. Điều này khiến văn hóa đọc dần trở nên phai nhạt, đặc biệt là giới trẻ ngày càng ít đọc sách, ngại đọc sách. Chúng ta đều biết ngày nay, công nghệ thông tin bùng nổ đã tác động đến mọi mặt đời sống xã hội, trong đó, có việc đọc sách. Không thể phủ nhận, thời đại công nghệ số mang đến nhiều tiện ích, kích thích nhu cầu đọc, nâng cao khả năng - cơ hội đọc, tạo lập một nền tảng đọc như là một giá trị văn hóa. Trước thực tế đó, hằng năm, các cơ quan, đơn vị chức năng, các địa phương, trường học tại thành phố Vũng Tàu đã tổ chức nhiều chương trình, hoạt động ý nghĩa nhằm khơi gợi niềm đam mê đọc sách, phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng.

Học sinh Trường THPT Trần Nguyên Hãn, TP.Vũng Tàu đọc sách tại Thư viện Trường

Theo các nhà nghiên cứu, văn hoá đọc được hiểu là một khái niệm có hai nghĩa, một nghĩa rộng và một nghĩa hẹp. Ở nghĩa rộng, đó là ứng xử đọc, giá trị đọc và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân, của cộng đồng xã hội và của các nhà quản lý và cơ quan quản lý nhà nước. Còn ở nghĩa hẹp, đó là ứng xử, giá trị và chuẩn mực đọc của mỗi cá nhân gồm thói quen đọc, sở thích đọc và kỹ năng đọc. Điều đáng quan tâm là, trong cách mạng 4.0 và thời đại công nghệ số, dù vẫn tiếp tục đề cao và cổ súy mạnh mẽ cho sách in và văn hóa đọc sách in, thì cũng phải nhận ra một thực tế: sách công nghệ số (trên mạng internet), sách nói... và văn hóa đọc sách thời công nghệ số đã và đang phát triển như vũ bão. Sự phát triển không ngừng của khoa học công nghệ, sự vươn lên mạnh mẽ của Internet khiến sách dường như bị bỏ quên trong một góc khuất nào đó. Nhiều người không tìm đến sách nữa mà thay vào đó là những trò chơi, hay xu hướng thời đại hơn như Game, Facebook, Zalo, Instagram, Tinder... Vì thế, văn hóa đọc cũng dần ngủ quên trong tiềm thức của đa số người, đặc biệt là các bạn trẻ. Có những lúc, những nơi, nó lấn át sách in và văn hóa đọc sách in. Thậm chí, trong một bộ phận không nhỏ độc giả, nhất là người đọc lứa tuổi teen, họ gần như đã dần từ bỏ sách in và văn hóa đọc sách in, trừ chuỗi hệ thống sách giáo khoa buộc phải đọc...

Theo số liệu từ Bộ Thông tin và Truyền thông, Việt Nam chỉ có 29% số người đọc sách thường xuyên, 26% không đọc sách và 45% thỉnh thoảng mới đọc sách. Thế nhưng, chúng ta lại có đến 70% người dân sử dụng Internet, nằm trong nhóm đầu thế giới. Mặc dù Việt Nam vẫn thường xuyên phát động phong trào đọc sách thông qua nhiều hoạt động thiết thực như ngày hội đọc sách, triển lãm sách…. nhưng theo thống kê, trung bình một người Việt Nam chỉ đọc 4 cuốn sách/năm. Trong số đó có đến 2,8 cuốn là sách giáo khoa; 1,2 cuốn còn lại là thể loại sách khác. So sánh với Singapore, trung bình người dân nước này đọc 14 cuốn sách mỗi năm, người Nhật là 20 cuốn. Qua đó, có thể thấy việc đọc sách của người Việt Nam thấp hơn rất nhiều. Quá trình chuyển đổi số tại Việt Nam cũng đang hình thành một thói quen mới cho người đọc sách hiện đại - thói quen “nghe sách”. Đây được cho là kết quả xuất phát từ chính nhu cầu có thực của những người trẻ hiện đại, những người không có nhiều thời gian nhưng vẫn muốn được trau dồi kiến thức. Để thích ứng với câu chuyện chuyển đổi số, nhiều nhà xuất bản đã mở thêm kênh xuất bản sách điện tử, từ thể loại lật đơn giản như sách truyền thống đến sách tương tác, sách 3D, hay gần đây nhất là sách nói. Dù có những ưu điểm như cập nhật nhanh, lưu trữ tốt, nhiều người cũng đặt ra những lo ngại liên quan đến loại hình sách điện tử như ảnh hưởng đến sức khỏe nếu sử dụng thiết bị điện tử để đọc sách quá lâu, chất lượng sách…

Cô Lê Phương Lan – chi hội phụ nữ khu phố 2, phường Thắng Nhất, thành phố Vũng Tàu chia sẻ: Lớp trẻ ngày nay lười đọc, thậm chí có một bộ phận trong giới trẻ không đọc. Họ không quan tâm đến mọi sự xung quanh mà chỉ miệt mài trước màn hình máy vi tính, hoặc điện thoại thông minh. Tôi lại nghĩ: Điều này chỉ đúng một phần nhỏ. Bởi các bạn trẻ cũng như nhiều người làm chủ công nghệ đang tìm kiếm thông tin trên các trang mạng. Nhiều bạn trẻ thời nay còn tìm đọc sách bản gốc bằng tiếng nước ngoài, tránh được hiện tượng “tam sao thất bản”. Sách giấy truyền thống hay sách điện tử cùng tồn tại song hành và phát triển để mang đến cho người đọc trải nghiệm, “kênh” văn hóa đọc đa dạng hơn, tốt hơn sẽ là xu thế trong thời gian tới. Tôi cho rằng, để thúc đẩy văn hóa đọc phát triển, sẽ không thể chỉ kêu gọi người dân đọc nhiều hơn, mà điều quan trọng nằm ở việc nâng cao chất lượng sách từ tác giả đến các nhà xuất bản.

Theo em Lê Thanh Thảo – sinh viên Trường Đại học Bà Rịa-Vũng Tàu thì: Đọc sách là con đường ngắn nhất giúp chúng ta tích góp được mọi tri thức từ cơ bản đến chuyên sâu ở mọi lĩnh vực của nhân loại để có thể phát triển bản thân mình ngày càng tốt hơn. Chính vì vậy theo em, việc quan tâm, phát triển văn hóa đọc chính là nâng cao dân trí, tạo nền tảng quan trọng để phát triển của mỗi một quốc gia. Trường học là nơi thể hiện rõ nhất chức năng, sức mạnh của văn hóa đọc. Các trường học cần coi việc xây dựng văn hóa đọc là công việc quan trọng đầu tiên để hình thành sinh hoạt trường học. Cần xây dựng một chương trình giáo dục kỹ năng đọc trong môi trường truyền thống và môi trường điện tử để giảng dạy không chỉ trong nhà trường cho giáo viên, học sinh mà còn cho cả phụ huynh. Cần đẩy mạnh các hoạt động phát triển văn hóa đọc nhân Ngày Sách Việt Nam 21/4 hàng năm, phát động tuần lễ đọc sách và nhiều hoạt động, sự kiện tôn vinh sách trong tuần lễ này.

Em Hoàng Văn Minh – đoàn viên thanh niên Trường THPT Trần Nguyên Hãn, thành phố Vũng Tàu chia sẻ: Theo em, đọc sách ở loại hình nào cũng là đọc, là học. Sách, báo điện tử hay sách, báo in truyền thống đều là thầy, là bạn tri âm, tri kỷ. Quan trọng ở bản thân mỗi người là tự biết sàng lọc, lựa chọn sách để đọc, để tìm kiếm, trang bị, bồi bổ thêm cho bản thân mình những kiến thức, kỹ năng sống lành mạnh, không bị lạc lối vào “mê hồn trận” của “sách rác, sách đen, sách bẩn” mà cả sách in giấy hay sách điện tử đều có. Mạng internet là một siêu kho sách hoàn toàn mở về nhiều phương diện. Ở đây, không còn là một thư viện có tổ chức và định hướng đối với người đọc. Vì thế, đọc sách trên mạng và hình thành văn hóa đọc qua mạng, đòi hỏi người đọc phải từng bước, biết trau dồi bản lĩnh đọc, biết chọn lọc sách hay, sách tốt, khước từ, loại bỏ sách xấu, sách độc. Văn hóa đọc thời công nghệ số đa chiều, phức tạp hơn rất nhiều so với văn hóa đọc trong phạm vi sách in thường thấy lâu nay.

Được biết, hiện nay nhiều trường học tại thành phố Vũng Tàu, việc đọc sách trong nhà trường đang có chiều hướng phát triển nhưng cũng đang bị ảnh hưởng, hạn chế liên quan đến thông tin số hóa. Đây cũng là điều mà các nhà trường trăn trở, tuyên truyền cho học sinh làm sao đọc sách trong giai đoạn này kết hợp đọc sách in trực tiếp với đọc sách trên nền tảng số. Các nhà trường cũng khuyến khích mỗi lớp xây dựng một góc thư viện nhỏ, trong đó đặt sách báo phục vụ công tác dạy và học của học sinh và thầy cô. Bởi đọc sách giúp mỗi người tích lũy kiến thức bổ ích trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội, đem lại tri thức, bồi đắp nhân cách, nuôi dưỡng tâm hồn và định hướng lối sống lành mạnh. Đọc sách còn là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với nhiều người, đem đến những trải nghiệm mới mẻ và thú vị. Tri thức từ sách là vô tận, nhưng tình yêu đối với sách, thói quen đọc sách không phải có thể hình thành trong ngày một ngày hai. Những hoạt động khuyến đọc, định hướng cho học sinh trong việc lựa chọn và đọc sách cần được tổ chức thường xuyên, không chỉ trong tháng 4 - Tháng hưởng ứng ngày sách và văn hóa đọc Việt Nam.

Có thể thấy rằng, sự ra đời của internet và sự phát triển của thời công nghệ số đã có tác động mạnh mẽ đến mọi sinh hoạt của con người, trong đó có cả phương thức đọc và thói quen tìm hiểu học hỏi tri thức thông qua đọc sách. Văn hoá đọc truyền thống đang bị lấn át bởi xu thế sử dụng internet và các phương tiện nghe - nhìn. Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ số cũng mở ra cho chúng ta những cơ hội trong việc tiếp cận nguồn tri thức phong phú vô tận thông qua internet, từ đó kích thích, tạo điều kiện tổ chức các hoạt động phát triển văn hoá đọc, nhất là trong giới trẻ. Cuộc cách mạng 4.0 không chỉ tạo ra những thách thức mà còn đưa đến nhiều cơ hội cho văn hóa đọc; trong đó, hạ tầng và tri thức về công nghệ thông tin là yếu tố then chốt thúc đẩy văn hoá đọc trong giai đoạn mới./.

Bài, ảnh: Bằng Lăng, BBT